Jak zostać Brytyjczykiem
O brytyjski paszport może się starać każdy, kto mieszka w tym kraju od 6 lat. Musi to być poprzedzone uzyskaniem statusu rezydenta. Pierwsze kroki w tym kierunku można podjąć już po kilku miesiącach pobytu na Wyspach. Osobom, które są dobrymi obywatelami, Home Office z reguły nie odmawia paszportu. Każdy kto legalnie pracował w tym kraju przez 12 miesięcy może podjąć pierwsze kroki w kierunku obywatelstwa i wystąpić do Home Office z prośbą o przyznanie mu statusu rezydenta tymczasowego. Osoby, które prowadzą własną działalność gospodarczą (czyli są self-employed) lub studiują, mogą wystąpić o taki status znacznie wcześniej.

Natomiast o status stałego rezydenta można się starać po pięcioletnim pobycie w Brytanii (wliczając w to okres poprzedzający otrzymanie rezydentury tymczasowej).

Bycie rezydentem (zarówno stałym, jaki i tymczasowym) daje nam pewne przywileje. Łatwiej jest otrzymać kredyt w banku, kupić dom na zasadzie "shared ownership", wziąć samochód w leasing czy na raty. Dokumentem rezydenta (który ma formę wkładki do paszportu) można się w UK legitymować, choć nie można na jego podstawie przekraczać granic.

Status stałego rezydenta jest konieczny do starania się o brytyjskie obywatelstwo. Od momentu otrzymania tego pierwszego musi jednak upłynąć dwanaście miesięcy nim będziemy mogli złożyć papiery o brytyjski paszport.

W naszej aplikacji powinno się znaleźć zaświadczenie o zdanym egzaminie z języka angielskiego (na poziomie ESOL3, który odpowiada temu co w Polsce określa się jako poziom średnio zaawansowany) oraz zaświadczenie o zdanym egzaminie z wiedzy o życiu w Wielkiej Brytanii.

Do tego drugiego egzaminu, określanego też "testem z brytyjskości", można się przygotować korzystając z książeczki "Life in the United Kingdom. A Journey to Citizenship", która jest powszechnie dostępna w księgarniach i sklepach. Kosztuje około 10 funtów. Pytania są naprawdę banalne, na przykład "Jak nazywa się królowa Wielkiej Brytanii?". 

Ustawowa brytyjska płaca minimalna osiągnie w październiku 5 funtów i 73 pensy, czyli około 26 złotych za godzinę. W Wielkiej Brytanii obowiązuje również niższa stawka godzinowa dla pracowników między 18 a 21 rokiem życia oraz znacznie niższa dla młodocianych w wieku 16 i 17 lat. Podczas interpelacji poselskich premier Gordon Brown przypomniał, że kiedy w 1999 roku wprowadzano płacę minimalną, padały przestrogi, iż odbędzie się to kosztem utraty 2 milionów miejsc pracy, a tymczasem pojawiło się 3 miliony nowych.

Minister gospodarki, John Hutton oświadczył, że płaca minimalna to jedno z największych brytyjskich osiągnięć socjalnych minionej dekady. Paul Myners, który przewodniczy rządowej Komisji do spraw Niskich Wynagrodzeń powiedział, że w ciągu 9 lat od jej wprowadzenia płaca minimalna wzrosła o prawie 60 procent - czyli dwukrotnie szybciej niż inflacja. 

Krajowa Płaca Minimalna

Aktualna Krajowa Stawka Minimalna dla pracownika to £5.52 na godzinę, jeśli ma on 22 lata lub więcej, £4.60 na godzinę dla pracownika mającego 18-21 lat oraz £3.40 na godzinę dla tych, którzy mają 16-17 lat.

Napiwki, które uzyskasz bezpośrednio, nie są wliczane, natomiast premie wypłacane razem z płacą są w to wkalkulowane.

Istnieją jednak dwie komplikacje:
Jakiego rodzaju potrącenia z twojej płacy mogą być prawnie dokonane?

Potrącenia z twoich zarobków na poczet świadczeń zapewnianych przez pracodawcę takich jak posiłki, transport, etc. nie mogą spowodować, że twoje wynagrodzenie spadnie poniżej krajowej płacy minimalnej.

Istnieje jeden wyjątek – jeśli pracodawca zapewnia ci zakwaterowanie, maksimum £ 29.05 tygodniowo może być potrącone (lub £4.15 dziennie , gdy mieszkanie jest zapewnione na mniej niż pełen tydzień). Nie oznacza to, że za mieszkanie nie będziesz musiał płacić więcej, tyle tylko, że taka kwota może być odjęta od twojej płacy dla obliczenia minimalnej płacy
Co się dzieje w przypadku, gdy nie masz wyznaczonego wymiaru godzin?

Niektórym osobom płaci się za ilość wykonanej pracy, a nie jej długość. Gdy pracujesz w takim systemie w dalszym ciągu przysługuje ci ochrona minimalnej płacy.

Jeśli uważasz, że nie otrzymujesz minimalnej płacy, możesz złożyć skargę dzwoniąc bezpośrednio pod numer infolinii Krajowej Płacy Minimalnej (National Minimum Wage) o numerze 0845 6000 678 (Anglia, Szkocja i Walia) lub 0845 6500 207 (Północna Irlandia). Jeśli jesteś członkiem, możesz również poszukiwać pomocy od związku zawodowego, lub też w biurze porad obywatelskich (Citizen`s Advice Bureau).

Prawa dotyczące wymiaru godzin

Zalicza się w to przerwy na odpoczynek, urlopy, płace urlopowe, pracę w nocy i ilość godzin, które możesz przepracować w każdym tygodniu. Dostępne są ulotki opisujące te prawa, które można uzyskać od Kongresu Związków Zawodowych TUC dzwoniąc do linii Znaj swoje prawa o numerze telefonu 0870 600 4 882.

Przerwy na odpoczynek

Jeśli twój dzień roboczy trwa ponad sześć godzin, masz prawo do 20 minut przerwy na odpoczynek. Jeśli masz 18 lat lub mniej, wówczas masz prawo do 30 minutowej przerwy po czterech i pół godzinach pracy.

Urlop wypoczynkowy

Powinieneś otrzymać cztery tygodnie płatnego urlopu w ciągu roku.

(Niektóre biura pośrednictwa pracy próbują „obejść” to prawo twierdząc, że płaca za urlop jest wliczona w stawce godzinowej, w związku z czym nie są oni zobowiązani do dodatkowej wypłaty jeśli bierzesz urlop. Fakt, że twoja płaca zawiera sumę pokrywającą płacę za urlop oraz wysokość płacy za urlop, która jest wliczona do twojej płacy, powinien być jasno opisany w twojej umowie.)

Zwróć uwagę, że wypłaty 13-tki (lub 14-tki) i dodatki urlopowe, nie są w Wielkiej Brytanii przyjęte.

Praca w nocy

Osoby, które regularnie pracują w nocy, nie powinny pracować dłużej niż 8 godzin w każdym okresie 24 godzinnym. Przepisy Wymiaru Godzin Pracy pozwalają na pracę w nocy średnio w przyjętym 17-tygodniowym okresie obliczeniowym, w tym samym wymiarze, który dotyczy zwykłego tygodnia pracy. Osobom pracującym w nocy przysługuje prawo do bezpłatnych badań kontrolnych.
Tydzień pracy

Masz prawo nie przekroczyć średnio 48 godzin pracy na tydzień. To ograniczenie dotyczy średniego  17-tygodniowego okresu obliczeniowego. Możesz zrzec się tego prawa, ale nikt nie może tego na tobie wymusić. Możesz również ponownie uzyskać to prawo w dowolnym momencie, jakkolwiek okres po którym uzyskasz ochronę praw, może potrwać do trzech miesięcy

Bezpieczeństwo i higiena pracy

Obowiązkiem twojego pracodawcy jest zapewnienie bezpiecznego i zdrowego środowiska pracy. W tym obowiązku mieści się zapewnienie ci szkolenia, które obejmuje zagadnienia higieny i bezpieczeństwa pracy w twoim miejscu pracy. Istnieje wiele specjalnych zasad i reguł odnoszących się do tych miejsc pracy, które niosą ze sobą specyficzne zagrożenia dla pracowników.

Ochrona przed dyskryminacją

Masz prawo, by nie być traktowanym mniej przychylnie przez biura pośrednictwa pracy lub przedsiębiorstwa zatrudniające, niż inne osoby pracujące bez względu na płeć, pochodzenie rasowe, niepełnosprawność, ciążę, orientację seksualną oraz wyznanie religijne, czy wiarę. Od 2006 roku, niezgodnym z prawem jest dyskryminowanie przez pracodawcę pracowników i osób poszukujących pracy, ze względu na ich wiek.

Przynależność związkowa

Masz prawo należeć do związku zawodowego. Jeśli jesteś członkiem związku nie musisz tego zgłaszać swemu pracodawcy. Nie możesz być dyskryminowany, dlatego, że jesteś członkiem związku..
Specjalne prawa dla osób zatrudnionych przez biura pośrednictwa pracy
Brak opłat
Biuro pośrednictwa pracy nie może żądać zapłaty wyłącznie za znalezienie ci pracy lub zarejestrowanie cię w biurze.
Biuro pośrednictwa pracy nie może wymagać od ciebie, jako warunku korzystania z jego usług, byś zakupił od nich inne produkty czy usługi, takie jak np. pisanie CV, szkolenia, osobisty sprzęt ochronny.

Biura pośrednictwa pracy powinny pobierać wynagrodzenie od pracodawców poszukujących pracowników, nie od tych, którzy pracy poszukują.

Prawa przysługujące od pierwszego dnia pracy

Powinieneś otrzymać deklarację, zawierającą informację ile będziesz zarabiać i wszystkie potrącenia, które będą dokonane z twojej płacy. (To nie jest równoznaczne z umową o pracę, chociaż umowa o pracę może zawierać te informacje)
Masz prawo do 26 tygodni urlopu macierzyńskiego, nawet jeśli jesteś w ciąży w momencie rozpoczęcia pracy.
Możesz wziąć bezpłatny urlop okolicznościowy związany z nagłymi sprawami rodzinnymi.
Jeśli jesteś w ciąży, możesz wziąć wolne ze względu na wizyty lekarskie.
Będziesz chroniony przed zwolnieniem z pracy z racji, między innymi: ciąży, ujawnienia informacji w interesie publicznym lub działalności związkowej.
Masz prawo nie być dyskryminowanym ze względu na swoją płeć (wliczając w to stan ciąży), twoje pochodzenie rasowe (lub w przypadku obywateli krajów UE, twoje obywatelstwo), orientację seksualną, wyznanie, jakikolwiek rodzaj niepełnosprawności lub przynależność do związku zawodowego.
W przypadku postępowania dyscyplinarnego lub skargi, masz prawo do obecności reprezentanta związku zawodowego lub wybranego przez ciebie współpracownika.
Masz prawo do tego, by twój związek zawodowy był uznany przez pracodawcę, i w przypadku pozytywnej decyzji większości pracowników, negocjował warunki zatrudnienia.
Masz prawo do tej samej płacy, co osoby innej płci, które wykonują tą samą albo porównywalną pracę.
Masz prawo, by potrącenia z twojej płacy (z wyjątkiem podatku dochodowego i ubezpieczenia National Insurance) nie były dokonywane bez twojej zgody.
Możesz wystąpić z zażaleniem o zerwanie umowy, jeśli zostaniesz zwolniony z pracy bez dotrzymania terminu ustalonego wypowiedzenia, lub w przypadku, kiedy pracodawca łamie inne warunki zawarte w umowie o pracę.
Jeśli opłacasz składki National Insurance masz prawo do wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy z powodu choroby (Statutory Sick Pay), jeśli byłeś nieobecny z powodu choroby przez cztery dni z rzędu.

Prawa uzyskane po miesiącu

Musisz otrzymać tygodniowy okres wypowiedzenia w przypadku zwolnienia z pracy.
Jeśli zostałeś zawieszony w pracy ze względów zdrowotnych, musisz otrzymać wynagrodzenie.
Jeśli jesteś zwolniony, musisz otrzymać swoje wynagrodzenie za pracę.

Prawa uzyskane po dwóch miesiącach

Masz prawo do pisemnej deklaracji zawierającej warunki zatrudnienia, które powinny między innymi określać twoją płacę, godziny zatrudnienia, miejsce zatrudnienia, urlop, i inne dodatki, takie jak uprawnienia emerytalne. Chociaż pisemna deklaracja nie jest umową o pracę, istotnym jest posiadanie jej, ponieważ w przypadku ewentualnych sporów, może być wykorzystana w sądzie.

Prawa uzyskane po sześciu miesiącach

Masz prawo do dodatkowych 26 tygodni urlopu macierzyńskiego (oprócz 26 tygodni opisanych wyżej),
Możesz żądać wyznaczenia ci elastycznych godzin pracy, jeżeli wychowujesz dziecko poniżej 6 roku życia (w przypadku gdy dziecko jest niepełnosprawne do 18 roku życia),
Możesz ubiegać się o urlop „ojcowski” (odpowiednik urlopu macierzyńskiego).
Prawa uzyskane po roku
Możesz wystąpić z zażaleniem o sprzeczne z przepisami zwolnienie, w przypadku gdy zostaniesz zwolniony przez pracodawcę bez uzasadnienia lub z pominięciem właściwej procedury zwolnienia. Masz również prawo uzyskać od pracodawcy pisemne uzasadnienie zwolnienia.
Możesz ubiegać się o urlop wychowawczy.

Prawa uzyskane po dwóch latach

Masz prawo domagać się odprawy (redundancy payment), jeśli twoje stanowisko pracy zostało zlikwidowane. Wielkość odprawy zależna jest od twojego wieku, płacy i okresu twojego zatrudnienia.

Egzekwowanie swoich praw

Pracodawcy odmawiają uznania twoich praw z wielu przyczyn.

Czasem dzieje się tak, ponieważ nie zdają sobie sprawy ze swoich obowiązków. Czasem ponieważ do tej pory nikt nie oponował - ale w momencie napotkania sprzeciwu, wycofują się. A czasem dzieje się tak, ponieważ wykorzystują strach i wyzyskują pracowników dla swoich korzyści.

Istnieją środki dochodzenia wszystkich praw opisanych w tej broszurze.

Nie oznacza to jednak, że jest to zawsze łatwy proces. Niektórzy pracodawcy posuwają się do represji w stosunku do tych pracowników, którzy domagają się swoich ustawowych praw. Najlepszą linią postępowania jest uzyskanie porady ze swego związku zawodowego. Jeśli nie należysz do żadnego związku, dobrze jest odnaleźć i zapisać się do takiego, który będzie najlepszy dla ciebie i twoich współtowarzyszy pracy oraz zwrócić się z prośbą o pomoc. W innych przypadkach, można zwrócić się do jednej z organizacji opisanych poniżej.
Wniesienie sprawy do kolegium do spraw zatrudnienia (Employment Tribunal)

Employment Tribunal to specjalny rodzaj sądu, który zajmuje się zagadnieniami związanymi z zatrudnieniem. Procedury przed nim są mniej sformalizowane niż przed sądem cywilnym. Adwokaci czasami są angażowani, lecz w mniej złożonych sprawach można skorzystać z pomocy przedstawiciela związku zawodowego, pracownika z biura porad obywatelskich lub samemu reprezentować swoją sprawę.

Chociaż zdarza się, że niektóre osoby reprezentują siebie z sukcesem, my nie polecamy takiego postępowania. Powinieneś skontaktować się ze swoim związkiem, lub w przypadku kiedy do niego nie należysz, powinieneś szukać porady, co do dalszego postępowania.
Istotnym jest, by być świadomym, że większość pozwów powinna być złożona w przeciągu trzech miesięcy kalendarzowych od momentu zaistnienia zdarzenia. W przypadku zagadnień związanych ze zwolnieniem z pracy, termin jest przedłużony do sześciu miesięcy..
Więcej informacji i pomocy

Istnieje wiele różnych organizacji, które mogą zapewnić porady i wsparcie. Część z nich, to instytucje rządowe, które zajmują się egzekwowaniem przestrzegania określonych praw, część to niezależne od rządu instytucje. 

Ubezpieczenie samochodu w UK

Jeśli chcesz jeździć samochodem po Wielkiej Brytanii, musisz mieć ubezpieczenie. - Jazda nieubezpieczonym autem jest traktowana przez policję jak przestępstwo kryminalne - ostrzega Andrzej Tutkaj z Tutkaj Services, firmy pomagającej Polakom uzyskać odszkodowania powypadkowe na Wyspach. Najprościej wykupić ubezpieczenie przez Internet, wypełniając wniosek online. Na wysokość ceny mają wpływ: wiek kierowcy (najdroższe ubezpieczenie obejmuje osoby do 21. roku życia), lata posiadania prawa jazdy, historia ubezpieczeniowa (ilość stłuczek i wypadków), rocznik samochodu, pojemność silnika, informacja, gdzie będzie stało auto (ubezpieczenie samochodów trzymanych w garażu będzie niższe), oraz liczba kierowców, na których ubezpieczasz samochód. Im więcej użytkowników pojazdu, tym więcej będzie kosztowało ubezpieczenie. W razie wypadku ubezpieczenie pokryje koszty tylko wtedy, jeśli kierowca biorący udział w zdarzeniu był ubezpieczony.

Ubezpieczenia w Wielkiej Brytanii nie należą do najtańszych, zwłaszcza jeśli nie możesz pochwalić się udokumentowaną historią bezwypadkowej jazdy. Przykładowa - najtańsza według serwisu InsureSupermarcet.com - oferta dla forda fiesty z 2001 r., z przebiegiem 9 tys. mil rocznie, niegarażowanego, nieużytkowanego przez osoby trzecie, wynosi w wersji podstawowej 446,7 funta rocznie. Można płacić w miesięcznych ratach po 44,47 funta. Wersja rozszerzona, obejmująca np. holowanie, auto zastępcze na czas remontu czy ubezpieczenie radia, kosztuje ok. 624,54 funta.

Zniżki za bezkolizyjną jazdę (no clim discount) zaczynają się od 10 proc. i sięgają 60, a w niektórych firmach nawet 70 proc. Brytyjskie firmy ubezpieczeniowe akceptują zniżki za bezwypadkową jazdę dla kierowców z krajów Unii Europejskiej, jeśli przedstawi się pisemne potwierdzenie z informacją o liczbie lat, w trakcie których dana osoba nie spowodowała żadnego wypadku. Dodatkową zniżkę przy zakupie ubezpieczenia uzyskują kierowcy, którzy skończyli w Wielkiej Brytanii specjalistyczny kurs - Pass Plus. Certyfikat ukończenia kursu jest dla ubezpieczyciela gwarancją, że kierowca jeździ bezpiecznie i zgodnie z brytyjskimi przepisami. 

Dobre rady:

Tomek, zawodowy kierowca:
Przy szukaniu ubezpieczenia polecam wyszukiwarkę na stronie Auto Trader (www.autotrader.co.uk). Po podaniu danych samochodu i kierowcy wyszukiwarka w ciągu dwóch minut poda ceny kilkudziesięciu ubezpieczycieli, zaczynając od najtańszych ofert. Angielskie ubezpieczalnie niechętnie uznają polskie zniżki, rozmawiając jednak z konsultantem przez telefon, można coś wynegocjować. Przy załatwianiu mojego pierwszego ubezpieczenia udało mi się dostać od Norwich Union zniżkę za rok bezszkodowej jazdy bez żadnego potwierdzenia. Podpisując umowę, warto zwrócić uwagę m.in. na tzw. excess, czyli udział własny. Jest to kwota, którą musisz wypłacić z własnej kieszeni, kiedy spowodujesz szkodę. W mojej polisie wynosi ona 250 funtów. Im większa kwota udziału własnego, tym tańsze ubezpieczenie.

Kinga:
Najlepszym wyjściem jest obdzwonienie większości firm ubezpieczeniowych lub wypełnienie w Internecie kierowanych do nich wniosków. Kryteriów jest mnóstwo, koszt ubezpieczenia będzie się różnił nawet ze względu na kod pocztowy, pod jakim samochód będzie parkowany.
Szukanie ubezpieczenia warto zacząć od odwiedzenia strony www.moneysupermarket.com/motor, na której można porównać od razu oferty 50 ubezpieczycieli. Nie wszystkie wyniki dadzą konkretną cenę, ale zyskasz ogólny obraz sytuacji, namiary firm i warunki ubezpieczenia. 

Firmy ubezpieczeniowe, podobnie jak w Polsce, wyceniają samochód na podstawie jego wartości rynkowej, pojemności silnika, jak również zainstalowanych zabezpieczeń antywłamaniowych. Są 22 grupy: grupa 1 odpowiada najmniejszemu i najtańszemu samochodowi, a grupa 22 to Ferrari. Zazwyczaj można znaleźć bardzo dobry samochód w grupie 5. Auta z grup powyżej 10 są bardzo drogie i istnieje spore ryzyko, że zostaną skradzione.

Firmy ubezpieczeniowe nie kwapią się zbytnio z wypłatą odszkodowań powypadkowych i preferują kierowców posiadających brytyjskie prawo jazdy, ponieważ moga sprawdzić czy kierowca jest dobry (poprzez system punktów karnych). Niemniej jednak prawa jazdy z krajów Unii Europejskiej są akceptowane bez dodatkowych opłat. W chwili obecnej najtańsze ubezpieczenia oferuja Tesco oraz Egg. Dla przykładu: w Tesco ubezpieczenie Opla Astry z grupy 5 kosztuje ok. 500 funtów rocznie, podczas gdy w The AA życzy sobie za podobny samochód aż 1400 funtów. Zawsze warto zajrzeć na stronę internetową danego ubezpieczyciela, ponieważ często jest tam kalkulator pozwalający oszacować wysokość ubezpieczenia (zobacz np. www.its4me.co.uk).

Od 1 maja 2004 r. zielona karta nie jest dokumentem obowiązkowym przy wyjeździe samochodem do krajów UE i EOG szczegóły patrz www.pbuk.com.pl Nadal może ona jednak służyć jako międzynarodowy dowód ubezpieczenia, który, w razie wypadku, ułatwia uzyskanie odszkodowania.